• دوشنبه ۱۵ اسفند ماه، ۱۳۹۰ - ۰۹:۵۸
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 9012-14180-5
  • خبرنگار : ----
  • منبع خبر : ----

/ادبيات در سالی كه گذشت/

رضا كاظمی:
ادبیات ما هزار و یک متولی مدعی دارد

یك شاعر گفت: در سال گذشته و حتی در چندین سال اخیر اتفاق خاص و خارق‌العاده‌ای در ادبیات ایران نیفتاده است. به همان روالی که بود، بود؛ افتان و خیزان. البته اتفاق‌هایِ کوچکِ خوب چرا، داشته‌ایم.
 

رضا كاظمی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در خوزستان بیان كرد: در این سال‌ها اتفاقی که تکانه‌ محکم و چشم‌گیری بر بدنه‌ آرام‌ گرفته و یکنواخت شده‌ ادبیات معاصر ـ خاصّه شعر و داستان ـ وارد کرده و باعث حرکت شده باشد، خیر. وقتی بر این نظرم که اتفاق خاصی نیفتاده، دیگر مشخص است که روند ادبیات در سالی که گذشت چه ‌گونه و به چه سیاقی بوده است. که شاید بشود گفت: سکون! یا: در جا زدن! که امیدوارم مفهوم این درجا زدن آماده شدن برای حرکت و حتی جهش باشد... وقتی کتاب‌هایی نوشته اما منتشر نشده‌اند، وقتی کتاب‌هایی منتشر شده ولی پخش نشده‌اند، وقتی کتاب‌هایی پخش شده اما به دست مخاطبان اصلی‌شان نرسیده‌اند، وقتی به زبان آوردن تیراژ پایین کتاب‌های خوب شرمنده‌گی‌آور است! و نقد و معرفی نشدن این کتاب‌ها و نویسنده‌گان‌شان به مردم ناراحت کننده است،  وقتی کتاب‌هایی در تیراژهای بالا با کیفیت‌های نازل منتشر شده‌اند که اصلا نباید نوشته می‌شدند! وقتی هنوز نویسند‌گان و شاعران معاصر به رسمیت شناخته نمی‌شوند و اکثر مردم حتی نام و چهره‌‌شان را نمی‌دانند و نمی‌شناسند. وقتی... وقتی... وقتی... آن‌وقت آیا... بگذریم!

كاظمی خاطرنشان كرد: بله، اتفاق‌های کوچکِ خوب، مثل ریزه‌شهاب‌هایی هستند که به سرعت می‌آیند و مدت کوتاهی می‌درخشند و بعد در کویرِ بایری فرو می‌روند و خاموش می‌شوند. این‌ها خوب هستند، روشنایی‌های مقطعی هم دارند؛ ولی آیا اکتفا کردن به این‌ها درست و رضایت‌بخش است؟ آسمان ادبیات ایران نیازمند ستاره‌های همیشه درخشان و راه‌گشا است، که نبودشان تاسف‌برانگیز است. با این حال و با این نگاه تلخ، بی‌انصافی است نگفتن این‌که: در سال‌های اخیر، کم از این اتفاق‌های خوبِ کوچک نیفتاده، چه در داستان و چه در شعر، ولی خب... هیچ! همان که گفتم...

او، در پاسخ به این پرسش كه عملكرد جایزه‌های ادبی را چه گونه ارزیابی می‌كند، اظهار كرد: مسلما انکار تاثیر جوایز ادبی، انکار عاقلانه‌ای نیست. چه تاثیرشان در پیشرفت ادبیات و نویسنده‌گان، و چه تاثیرشان در پس رفت و درجا زدن. در جامعه‌ ادبی ایران دو گونه جایزه‌ ادبی (دولتی و غیردولتی، و اخیرا گونه‌ سوم: نیمه دولتی) هست که دو گونه هم عملکرد و بازخورد دارند.

این شاعر یادآور شد: من، نگاه مثبت و امیدوارانه‌ای به جوایز ادبی دولتی ندارم و اعتقادی هم به تاثیرگذاری مثبت عملکرد و پیامدها و برآمدن‌های این نوع جوایز ندارم. جشنواره‌ها و جوایز ادبی دولتی - با حمایت‌های مالی نسبتا بالا و چشم‌گیر - تنها کاری که می‌کنند پایین آوردن کیفیت در ادبیات، و نیز در خود نویسندگان و شاعران، و نهایتا تنزّل سلیقه‌ مخاطب است و در کل، یعنی ضربه‌ای کاری و مخرّب بر بدنه‌ ادبیات معاصر؛ به همین صراحت. اما جوایز غیردولتی وقتی برگزارکنند‌گانی از جنس ادبیات، آشنایانِ ادبیات، داشته باشند که اغلب هم دارند، می‌توانند به پیشبرد کیفی ادبیات معاصر کمک کنند. هرچند این نوع جوایز هم در جای خود مخاطراتی دارند که اگر به آن‌ها توجه و از آن‌ها پرهیز نشود، هم نویسند‌گان و هم گردانند‌گان این جوایز، دچار گردونه‌ باطلی خواهند شد. همان قصه‌ حلقه‌بازی‌ها و حب و بغض‌ها و معیارهای اشتباه و غیر و ذالک که سال‌های اخیر شاهد بوده‌ایم که بماند.

وی، در این خصوص كه جای چه مسايلی در ادبیات امروز خالی است، بیان كرد: شاید بتوان گفت سرعت حرکت ادبیات امروز از عمق به سطح بیش‌تر شده، که این تغییر کیفی سوای از نگران‌کننده بودنش، ایجاد سوال‌های متعددی می‌کند. سوال‌هایی که برای یافتن پاسخ‌شان باید دست به بررسی‌های جامع و متفاوتی زد، که از عهده و توان منِ مؤلف خارج است و اهل و آگاهِ خودش را می‌طلبد. به هر حال، گویا بیش‌تر مسایل مطرح و پرداخته شده در ادبیات معاصر مسایلی هستند که ذهن خواننده را چندان درگیر خودشان نمی‌کنند و او را به تفکر، تعمق و تأمل وانمی‌دارند و بیش‌تر به مضامین و مسايلی پرداخته می‌شود که زودفهم‌تر باشند و خواننده را در کم‌ترین زمان به مقصودش برسانند؛ آن ‌هم با زبان ساده‌تر و روزآمدتر.

كاظمی خاطرنشان كرد: من البته فکر می‌کنم می‌توان همان مفاهیم و مسایل عمیق‌تر و تفکربرانگیزتر را با همین زبانِ روزآمد و ساده مطرح و بیان و عرضه کرد. زبانی در عین ساد‌گی ولی با پشتوانه‌ای غنی و با چفت و بستی محکم. البته - ناگفته نماند - که رسیدن به همین زبان ساده کار چندان ساده‌ای هم نیست. من زبانِ اثر را عنصر بسیار مهمی می‌دانم و البته هماهنگی‌اش را با فرمِ ارايه‌ اثر. متاسفانه یک‌دستی، از هم‌ گسیخته‌گی و حتی نزول کیفی زبان در آثار مختلف ادبی به شدت مشهود است. سوای مطالب ذکر شده، فکر می‌کنم - البته با تأسف! - که درصد و اقبالِ مردم و حتی خود ما - شاعران و نویسند‌گان - به مطالعه، به سمت هیچ میل کرده است و این یعنی یک خلا و یک تاسف بزرگ برای کسانی که خودشان آفریننده و تغذیه کننده‌ ذهن و روح مردم هستند.

این شاعر، در ارزیابی خود از كار نویسندگان جوان، گفت: شاید من شایستگی پاسخ به این سوال را نداشته باشم چراکه فکر می‌کنم این سوال را باید از بزرگ‌ترهای عرصه‌ ادبیات پرسید. اما در حدِ یک شاعر یا نویسنده‌ کوچک‌تر و بی‌ادعاتر عرض می‌کنم که انگار اکثر قریب به اتفاق جوان‌ترهای ما دارند از روی دست هم و یکسان و هم سطح می‌نویسند. حتی به سیاقِ خوشنویسان قدیم هم نه که استاد سرمشق می‌داد و شاگردان مشق می‌کردند که این‌ جا گویی همه دارند از روی مشقِ هم دیگر مشق می‌کنند. حاصل؟ یک زبانِ یک‌ دست و شبیه به هم با مفاهیم نزدیک به هم و سطحی‌نگری و ساده‌انگاری؛ چه در زبان، چه در فرم و ساختار و چه حتی در محتوا و این اصلا اتفاق خوبی نیست و باز بی‌انصافی خواهد بود نگفتن این ‌که بین آثار منتشر شده در سال‌های اخیر کارهای خوب و محکم و با پشتوانه‌ مطالعاتی در زبان و فرم، و تجربه‌های تازه در محتوا  وجود داشته و حتما هم به وجود خواهد آمد.

كاظمی، در این خصوص كه تا چه اندازه حركت ادبیات را حركتی رو به جلو دیده‌ است، توضیح داد: فکر می‌کنم از درونِ پاسخ سوال‌های قبل بشود جواب این سوال را درآورد. وقتی از رکود و سکون و در جا زدن ادبیات معاصر در سال گذشته و سال‌های اخیر گفته شد، وقتی از جایزه‌های ادبی دولتی و عملکرد و تاثیرات منفی‌شان گفته شد، وقتی از حب و بغض‌ها و حلقه‌بازی‌ها و نان قرض دادن‌های رایج در فضای ادبی کشور گفته شد، وقتی از مشق کردن جوان‌ترها از روی مشقِ همدیگر گفته شد، وقتی از سطحی شدن و سطحی نگاه کردن به مسایل در ادبیات و نزول کیفی آثار گفته شد و وقتی از دست‌اندازهای عمدی و غیرعمدی بر سر راه ادبیات و انتشار کتاب‌های خوب گفته می‌شود و وقتی گفته می‌شود ادبیات متولی نمی‌خواهد ولی هزار و یک متولی مدعی دارد، وقتی ادبیات دستاویز رسیدن به مقاصدی غیرادبی می‌شود. وقتی این‌ها گفته شد و گفته می‌شود آیا فکر می‌کنید نیاز به دوباره‌گویی‌شان هست؟ نه، نیست.


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: