• شنبه ۲۳ مرداد ماه، ۱۳۸۹ - ۱۰:۴۷
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 895-18480-5
  • خبرنگار : ----
  • منبع خبر : ----

آسیاب‌های آبی دزفول؛ قرن‌ها گردش آب و سنگ

ضو انجمن دوستداران ميراث فرهنگي دزفول در معرفي آسياب‌هاي اين شهرستان گفت: آن‌چه امروز به عنوان آسیاب‌های آبی شناخته می‌شود، مجموعه‌ای است از سازه‌های آبی که در گذشته به عنوان بند و آسیاب استفاده می‌شده است. این مجموعه در ارتباط با جریان دایمی رود دز و با توجه به بررسی‌هایی که بر نمونه‌هایی از مصالح این آسیاب‌ها انجام شده همزمان با شکل‌گیری هسته ساسانی شهر در بستر رودخانه ساخته شده‌اند و در دوره‌های بعدی توسعه شهر، به فراخور نیاز ساکنین جدید آ ، توسعه یافته‌اند.

محمد آذركيش در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) در خوزستان اظهار داشت:  پیشینه تاریخی آسیاب‌های آبی در ارتباط با سازه پل قدیم دزفول بوده که به دوره ساسانیان بر می‌گردد اما عمده آثار موجود از آسیاب‌ها که در سه بخش از رودخانه موجود می‌باشند به دوره‌های تاریخی صفویه و قاجاریه بر می‌گردد. این سازه‌ها از مصالحی چون قلوه سنگ رودخانه‌ای، آجر و با ملات ساروج ساخته شده‌اند . شكل معماری آسیاب‌ها برگرفته از سبک معماری بومی این شهرستان بوده و به صورت یک مجموعه به هم پیوسته ساخته شده و به هم مرتبط می‌باشند.

وي افزود: پایه اين آسياب‌ها از ملات گچ، خاکستر و آجرها در سه ردیف ساخته شده‌اند که تکرار شده و در قسمت‌هایی از سنگ ساخته می‌شود. دیوارها نیز از آجر و سنگ قلوه رودخانه و ملات ساروج که نوعی آهک‌بندی بوده پوشیده شده است. نحوه کنار هم قرارگیری آسیاب‌ها به شکلی است که در گذشته حالت سد مانند داشته تا آب را به جای مورد نظر هدایت کنند. این سیستمْ سیستم پیشرفته ساسانی بوده است كه قسمت اول رودخانه راقطع می‌کند. این سازه‌ها پل بند یا دَمبِرِج نام دارند که علاوه بر ارتباط قسمت غرب و شرق رودخانه در زمان مورد نیاز سطح رودخانه را برای اموری نظیر آب‌رسانی و یا تامين آب کشاورزی بالا یا پایین دست كاربرد دارد. ارتفاع درون اتاقک این آسیاب‌ها تا کف رودخانه حدود چهار متر می‌باشد و حالت تقارن دارند.

او خاطر نشان كرد: رومن گریشمن در کتاب هنر انسان این سیستم را قدیمی‌ترین سیستم‌های آبیاری جهان در دوره باستان معرفی کرده و قدمت آن را در حدود 1400 تا 1500 سال عنوان می‌کند که پژوهش‌های جدید این قدمت را تایید مي‌کنند. هم‌چنين در وسط رودخانه بر یکی از دهانه‌ها آثار طاق عظیمی است که شبیه ایوان‌های ساسانی بوده و با توجه به علاقه شاهان ساسانی می‌توان آن را باقیمانده جایگاه سردار و یا محتشمی در گذشته در نظر گرفت. این سازه‌ها پل‌بند عظیمی هستند که بعدها با تغییراتی در قسمت‌های آن به آسیاب تبدیل شد. با توجه به طول زمان تغییراتی توسط سیلاب‌ها و عوامل انسانی رخ داده در آن‌ها آخرین تغییرات را می‌توان در زمان صفویه با تکامل سیر تولید آجر و تغییر در ابعاد آن به اندازه 18.5 در 18.5 در 3.5 سانتی متر برشمرد.

عضو انجمن دوستداران ميراث فرهنگي دزفول توضيح داد: درون آسیاب‌ها سنگ 2 تکه قسمت پایین ثابت بوده و بر اثر نیروی آب رودخانه چرخ بالایی به چرخش در آورده می‌شده است. در هر آسیاب پنج نفر کارگر داشته که مسؤوليت‌هاي مختلفي شامل مسؤول گندم آوردن با قاطر، مسؤول آوردن گندم‌ها تا سنگ آسیاب، مسؤول سنگ آسیاب و مسؤول جمع‌آوری آرد داشته‌اند. هم‌چنين یک نفر در شب‌ها مسؤول آسیاب بوده است. در گذشته در فصولی که میزان حجم آب رودخانه کم می‌شد برای بالا آمدن سطح آب و نيز انحراف آب به سمت آسیاب‌ها از سبدهای حصیری که درون آن‌ها را از سنگ پر می‌كردند و روی هم قرار می‌گرفته استفاده می‌شده است که در مجموع تشکیل یک بند انحرافی را می‌دادند و در اصطلاح محلی به آن چوسَله گفته می‌شد . آسیاب‌ها با نمای کشتی مانند ساخته شده‌اند ، این نوع معماری برای تنظیم فشار آب و یا تشدید آن بوده است.

وي تاكيد كرد: آسیاب‌های آبی دزفول یکی از آثار ارزشمند تاریخی اين شهرستان به شمار مي‌روند و به شماره 3984 در ردیف آثار ملی كشور به ثبت رسیده است. اين آسیاب‌ها دارای مالکیت خصوصی بوده که به آسیابان به اصطلاح محلی لُوینه مي‌گفتند. تعداد آسیاب‌ها در دوره‌ صفویه حدود 50 تا 60 عدد بود که بخشی از آن‌ها در اثر سیلاب‌های فصلی تخریب شدند. آسیاب‌های آبی دزفول در بخش‌های مختلف رودخانه دز قرار دارند. بخشی از آن‌ها به فاصله حدود 800 متر از سد تنظیمی دزفول و در جنوب تفریحگاه ساحلی دز، بخشي در زیر پل جدید (دوم) دزفول و بخشی ديگر نیز در کنار پل قدیم اين شهرستان ساخته شده‌اند.

او يادآور شد: با توجه به ارزش‌های تاریخی، معماری و فرهنگی این آسیاب‌ها به تازگی تلاش‌هایی توسط سازمان نوسازی ـ بهسازی شهرداری دزفول برای حفظ، مرمت و بازسازی این آسیاب‌ها صورت گرفته که عمده این تلاش‌ها زیر پل دوم دزفول که به آسیاب‌های شیخ و عماد معروف است انجام شده است. هم‌چنين در زمينه استفاده بهتر از طريق محوطه‌سازی و ایجاد سفره خانه سنتی در کنار اين سازه‌ها و بازسازی و راه‌اندازی چرخ یکی از آسیاب‌ها این مجموعه لقب موزه آب به خود گرفته که استقبال خوبی از آن صورت گرفته است.


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: